Fenomen „pseudoprawa”. Wstępna charakterystyka zjawiska
Streszczenie w języku polskim
Przedmiotem badań jest zjawisko „pseudoprawa” w postaci ruchów sovereign citizens i tzw. Organized Pseudolegal Commercial Arguments (OPCA) – ideologii negujących legitymację demokratycznego państwa prawnego i zastępujących prawo stanowione własnymi, absurdalnymi interpretacjami pojęć prawnych. Problem badawczy koncentruje się na mechanizmach adaptacji tych ruchów w Polsce, gdzie zjawisko pozostaje słabo rozpoznane zarówno przez organy państwa, jak i w literaturze prawniczej. Główna teza głosi, że ideologie pseudoprawne, choć obecnie w Polsce ograniczone w skali (kilkanaście tysięcy aktywnych odbiorców), wykazują niepokojącą tendencję wzrostową oraz – jak dowodzą doświadczenia zachodnie – mogą stanowić realne zagrożenie dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości i bezpieczeństwa publicznego. Cel badań obejmuje wstępną charakterystykę genezy, rozwoju i przejawów tego fenomenu w polskich realiach, ze szczególnym uwzględnieniem mediów społecznościowych. Oryginalność wyników polega na kompleksowej analizie zjawiska w kontekście polskim, wykraczającej poza dotychczasowe sporadyczne obserwacje. Badania mają zasięg międzynarodowy – obejmują analizę porównawczą praktyk w USA, Kanadzie, Niemczech (Reichsbürger), Austrii i innych krajach europejskich, z aplikacją do specyfiki polskiej. Wartość poznawcza dotyczy zarówno nauki prawa (identyfikacja nowych zagrożeń dla porządku prawnego), jak i praktyki organów państwa (wypracowanie strategii przeciwdziałania zjawisku, zgodnych z wartościami demokratycznymi).
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
LITERATURE
Babcock J., Cohen A.J., Gershon I., Semiotic Determinacy: Sovereign Citizens’ Approach to Legal Language, “Signs and Society” 2025, vol. 13(1), DOI: https://doi.org/10.1017/sas.2024.5
Hotez P.J., The Deadly Rise of Anti-Science: A Scientist’s Warning, Baltimore 2023.
Kent S.A., Freemen, Sovereign Citizens, and the Challenge to Public Order in British Heritage Countries, “International Journal of Cultic Studies” 2015, vol. 6.
Król P., Ruchy antypaństwowe w Polsce i ich wpływ na sektor publiczny oraz bankowy, “Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2025, no. 32, DOI: https://doi.org/10.4467/20801335PBW.25.006.22172
Ligon M., The Sovereign Citizen Movement: A Comparative Analysis with Similar Foreign Movements and Takeaways for the United States Judicial System, “Emory International Law Review” 2021, vol. 35(2).
Matheson C.L., Psychotic Discourse: The Rhetoric of the Sovereign Citizen Movement, “Rhetoric Society Quarterly” 2018, vol. 48(2), DOI: https://doi.org/10.1080/02773945.2017.1306876
Netolitzky D.J., Organized Pseudolegal Commercial Arguments as Magic and Ceremony, “Alberta Law Review” 2017, vol. 55(4), DOI: https://doi.org/10.29173/alr2485
Netolitzky D.J., Organized Pseudolegal Commercial Arguments in Canadian Inter-Partner Family Law Court Disputes, “Alberta Law Review” 2016, vol. 54(4), DOI: https://doi.org/10.29173/alr784
Netolitzky D.J., The Dead Sleep Quiet: History of the Organized Pseudolegal Commercial Argument Phenomenon in Canada – Part II, “Alberta Law Review” 2022, vol. 60(3).
Netolitzky D.J., The History of the Organized Pseudolegal Commercial Argument Phenomenon in Canada, “Alberta Law Review” 2016, vol. 53(3), DOI: https://doi.org/10.29173/alr422
Netolitzky D.J., Warman R., Enjoy the Silence: Pseudolaw at the Supreme Court of Canada, “Alberta Law Review” 2019, vol. 57(3), DOI: https://doi.org/10.29173/alr2593
Pometto J., Sovereign Citizens: Deconstructing, Decoding and Deflating the World’s Most Notorious Anti-Government Movement, Pittsburgh 2020.
Possard M., Kollegger M., Das Phänomen der Reichsbürgerinnen und Reichsbürger. Zwischen rechtsphilosophischen und soziologischen Erklärungsansätzen und technischen Möglichkeiten der Risikominimierung, “SIAK-Journal – Zeitschrift für Polizeiwissenschaft und polizeiliche Praxis” 2024, vol. 2.
Rathje J., Reichsbürger. Verschwörungsideologie mit deutscher Spezifik, “Wissen schafft Demokratie. Schriftenreihe des Instituts für Demokratie und Zivilgesellschaft” 2017, vol. 1.
Schönberger C., Schönberger S., Die Reichsbürger. Eine Geschichte von Macht und Ohnmacht, München 2023.
Wójcik A., Fantazmat Wielkiej Lechii. Jak pseudonauka zawładnęła umysłami Polaków, Oświęcim 2019.
ONLINE SOURCES
Anti-Defamation League, The Lawless Ones: The Resurgence of the Sovereign Citizen Movement. An Anti-Defamation League Special Report, 9.8.2010, https://archive.org/download/pdfy-RAXFhCjIMPnf90ne/sovereign_citizens_movement_report.pdf (access: 14.12.2025).
Bundesamt für Verfassungsschutz, „Reichsbürger“ und „Selbstverwalter“. Staatsfeinde, Geschäftemacher, Verschwörungstheoretiker, https://www.verfassungsschutz.de/SharedDocs/publikationen/DE/reichsbuerger-und-selbstverwalter/2023-06-reichsbuerger-und-selbstverwalter-staatsfeinde-geschaeftemacher-verschwoerungstheoretiker.pdf?__blob=publicationFile&v=20 (access: 14.12.2025).
Commission for the Investigation of Russian and Belarusian Influence on the Internal Security and Interests of the Republic of Poland in the Years 2004–2024, Report of the Disinformation Team, Warsaw, 10.1.2025, https://www.gov.pl/attachment/c8ad4e5e-01ee-49d3-ab8a-7ab4d51ab067 (access: 14.12.2025).
Demagog, Prawo morskie sprawia, że państwa to korporacje? Fałsz, https://demagog.org.pl/fake_news/prawo-morskie-sprawia-ze-panstwa-to-korporacje-falsz (access: 14.12.2025).
FBI, Sovereign Citizens: A Growing Domestic Threat to Law Enforcement, September 2011, https://leb.fbi.gov/articles/featured-articles/sovereign-citizens-a-growing-domestic-threat-to-law-enforcement (access: 14.12.2025).
Götschenberg M., Schmidt H., Prinz Reuß und sein Netzwerk vor Gericht, 21.5.2024, https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/prozess-gruppe-reuss-100.html (access: 14.12.2025).
Krzyształowski R., Henryk Gaszkowski – W Autonomii Ossowek bronimy praw człowieka, jako nadrzędne w relacjach między ludźmi…, 21.6.2021, https://barwybezprawia.pl/2021/06/21/henryk-gaszkowski-w-autonomii-ossowek-bronimy-praw-czlowieka-jako-nadrzedne-w-relacjach-miedzy-ludzmi (access: 14.12.2025).
Money.pl, Uważa się za prezydenta Polski. Sprzedaje prawa jazdy i dowody osobiste, 7.11.2023, https://www.money.pl/gospodarka/uwaza-sie-za-prezydenta-polski-sprzedaje-prawa-jazdy-i-dowody-osobiste-6960471214774816a.html (access: 14.12.2025).
National Coordinator for Counterterrorism and Security, With Your Back to Society: An Analysis of the Sovereign Movement in the Netherlands, April 2024, https://english.nctv.nl/binaries/nctv-en/documenten/publications/2024/05/02/an-analysis-of-the-sovereign-movement-in-the-netherlands---with-your-back-to-society/24403680_RO_B5_Fenomeenanalyse+soevereinen+ENG_323201_V4_TG.pdf (access: 14.12.2025).
Popolo della Madre Terra, https://popolodellamadreterra.org (access: 14.12.2025).
Trepczyńska M., Widzisz taką tablicę rejestracyjną? Dzwoń na policję!, 13.9.2022, https://www.auto-swiat.pl/wiadomosci/widzisz-taka-tablice-rejestracyjna-dzwon-na-policje-to-szur/vwx55f0 (access: 14.12.2025).
LEGAL ACTS
Decree of the President of the Republic of Poland of 30 November 1939 on the invalidity of legal acts of the occupying authorities (Journal of Laws 1939, no. 102, item 1006).
CASE LAW
Ruling of the Alberta Supreme Court of 18 September 2012, Meads v. Meads, 2012 ABQB 571.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sil.2025.34.4.197-209
Data publikacji: 2025-12-31 17:54:14
Data złożenia artykułu: 2025-11-28 08:41:53
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2025 Radosław Pastuszko

Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.