Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Niemcewicz i Gribojedow: wątek polsko-białoruski w genezie sztuki „Mądremu biada”
Streszczenie w języku polskim
W artykule omówiono historię badań nad wpływem komedii Juliana Niemcewicza Powrót posła na sztukę Aleksandra Gribojedowa Mądremu biada. Pierwsza publikacja poświęcona temu zagadnieniu spotkała się z ostrą krytyką ze strony najwybitniejszego znawcy twórczości Gribojedowa, Nikołaja Piksanowa. W kolejnych dekadach badacze albo unikali tego tematu, albo wypowiadali się na jego temat z najwyższą ostrożnością. Mimo to kwestia relacji Niemcewicz–Gribojedow powracała w dyskursie naukowym przez cały XX wiek. Otwartą polemikę odnotowano tylko raz; dalszy rozwój tej problematyki można określić raczej jako dzieje dystansowania się badaczy oraz (auto)cenzury. W artykule przeanalizowano stanowiska wybranych uczonych na każdym etapie tej specyficznej debaty. Podjęto także próbę wskazania nowych perspektyw badawczych, uwzględniających najnowsze ustalenia dotyczące funkcjonowania tekstu teatralnego pod koniec XVIII i na początku XIX wieku, a także aktualne dane biograficzne o Niemcewiczu i Gribojedowie. Często to właśnie geografia odgrywała większą rolę w kształtowaniu kontaktów kulturowych niż oficjalne zakazy, stereotypy czy mity. Obie kluczowe postacie tej historii – Niemcewicz i Gribojedow – łączyły bliskie związki z Brześciem.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (Русский)Bibliografia
Borisov, Ûrij. (1978). „Gore ot uma” i russkaâ stihotvornaâ komediâ: (U istokov žanra). Saratov: Saratovskij universitet. [Борисов, Юрий, (1978). «Горе от ума» и русская стихотворная комедия: (У истоков жанра). Саратов: Саратовский университет].
Cimbaeva, Ekaterina. (2003). Griboedov. Moskva: Molodaâ gvardiâ. Žiznʹ zamečatelʹnyh ljudej: Seriâ „Biografii”; Vyp. 827. [Цимбаева, Екатерина. (2003). Грибоедов. Москва: Молодая гвардия. Жизнь замечательных людей: Серия «Биографии»; Вып. 827].
Dima, Aleksandr. (1977). Principy sravnitelʹnogo literaturovedeniâ. Moskva: Progress. [Дима Александр. (1977). Принципы сравнительного литературоведения. Москва: Прогресс].
Dvojčenko-Markova, Efrosin’ja. (1970). Némcevič i Ryléev. V: Nikolaj Balašov (red). Polʹsko-russkie literaturnye svâzi (s. 129–155). Moskva: Nauka. [Двойченко-Маркова, Ефросинья. (1970). Немцевич и Рылеев. В: Николай Балашов (ред.). Польско-русские литературные связи (с. 129–155). Москва: Наука].
Firsova, Natal’ja. (2013). „Porohovoj magazin revoljucii”: istoričeskie pesni Ûliana Ursyn Némceviča. [Фирсова, Наталья. (2013). «Пороховой магазин революции»: исторические песни Юлиана Урсына Немцевича]. Bibliotheca Nostra: śląski kwartalnik naukowy, 3, s. 64–74].
Fomičev, Sergej. (1983). Komediâ A. S. Griboedova „Gore ot uma”. Kommentarij. Moskva: Iskusstvo. [Фомичев, Сергей. (1983). Комедия А. С. Грибоедова «Горе от ума». Комментарий. Москва: Искусство].
Gončarov, Ivan. (1972). Milʹon terzanij. V: A. S. Griboedov. Gore ot uma (s. 119–150). Leningrad: Detskaâ literatura. [Гончаров, Иван. (1972). Мильон терзаний. В: А. С. Грибоедов. Горе от ума (с. 119–150). Ленинград: Детская литература].
Griboedov, Aleksandr. (1987). Gore ot uma: Komediâ v stihah. Podgotovleno N. K. Piksanovym pri učastii A. L. Grišunina. Moskva: Nauka. [Грибоедов, Александр (1987). Горе от ума: Комедия в стихах. Подготовлено Н. К. Пиксановым при участии А. Л. Гришунина. Москва: Наука].
Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego. (n.d.). Prapremiera „Powrotu posła”. Encyklopedia Teatru Polskiego. Pobrano z: https://encyklopediateatru.pl/artykuly/7713/prapremiera-powrotu-posla (dostęp 1.08.2025).
Kiršbaum, Genrich. (2017). Žanrovye imperializmy. Spor o prinadležnosti dum. Novoe literaturnoe obozrenie, 2, s. 77–93. [Киршбаум, Генрих. (2017). Жанровые империализмы. Спор о принадлежности дум. Новое литературное обозрение, 2, с. 77–93].
Kovalev, Gennadij. (2020). Avtobiografizm onomastiki „Gorâ ot uma” A. S. Griboedova. Aktualʹnye voprosy sovremennoj žurnalistiki i filologii, 1/36, s. 66–80. [Ковалёв, Геннадий, (2020). Автобиографизм ономастики «Горя от ума» А. С. Грибоедова. Актуальные вопросы современной журналистики и филологии, 1/36, c. 66–79].
Kupcova, Olga. (2008). Komediâ „Les”: opyt istoriко-teatralʹnogo kommentariâ. Vestnik Udmurtskogo universiteta, 1, s. 3–12. [Купцова, Ольга. (2008). Комедия «Лес»: опыт историко-театрального комментария. Вестник Удмуртского университета, 1, с. 3–12].
Kupcova, Olga (2009). Slučaj s „Dâdʹkoj…”. V: Ekaterina Dmitrieva, Ûrij Mann, Paderina, Ekaterina (red.). N. V. Gogolʹ: materialy i issledovaniâ, t. 2, s. 173–193. Moskva: Institut mirovoj literatury im. A. M. Gorʹkogo, RAN. [Купцова, Ольга. (2009). Случай с «Дядькой…». В: Екатерина Дмитриева, Юрий Манн, Екатерина Падерина (ред.). Н. В. Гоголь: материалы и исследования. Москва: Институт мировой литературы им. А. М. Горького РАН].
Lišik, Vladimir. (2019). Dnevniki Ûliana Ursyn Nemceviča kak istočnik po istorii roda Ursyn Nemcevičej. U: Alâksandr Vabìščèvìč (red.) Berascejskìâ knìgazbory: prablemy ì perspektyvy dasledavannâ: matèryâly ì daklady ÌV Mìžnarodnaj navukova-praktyčnaj kanferèncyì, Brèst, 22–25 maâ 2018 goda (s. 420–425). Brest. [Лишик, Владимир. (2019). Дневники Юлиана Урсын Немцевича как источник по истории рода Урсын Немцевичей. У: Аляксандр Вабішчэвіч (ред.) Берасцейскія кнігазборы: праблемы і перспектывы даследавання: матэрыялы і даклады ІV Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, Брэст, 22–25 мая 2018 года (с. 420–425). Брэст].
Niemcewicz, Julian. (1885/nd). Powrót posła: komedia w 3 aktach. [Wydanie cyfrowe]. Księgarnia Polska. Pobrano z: https://wolnelektury.pl (dostęp 1.08.2025).
Orlov, Vladimir. (1967). Griboedov. Leningrad: Prosveŝenie. [Орлов, Владимир. (1967). Грибоедов. Ленинград: Просвещение].
Petrovski, Nestor. (1916). Griboedov i Némcevič. Petrograd: Tipografiâ A. V. Orlova. [Петровский, Нестор. (1916). Грибоедов и Немцевич. Петроград: Типография А. В. Орлова].
Petrovski, Nestor. (1917). Griboedov i Némcevič. Russkij filologičeskij vestnik, s. 1–20. [Петровский, Нестор (1917). Грибоедов и Немцевич. Русский филологический вестник, с. 1–20].
Piksanov, Nikolaj. (1922). Griboedov i Molʹer (pereoценka tradicii). Moskva: Gosudarstvennoe izdatelʹstvo. [Пиксанов, Николай. (1922). Грибоедов и Мольер (переоценка традиции). Москва: Государственное издательство].
Piksanov, Nikolaj. (1971). Tvorčeskaâ istoriâ „Gorâ ot uma”. Moskva: Nauka. [Пиксанов, Николай. (1971). Творческая история «Горя от ума». Москва: Наука].
Pszemski, Leon. (2017). Opowieść o starym Ursynie. Warszawa: Biblioteka Publiczna im. J. U. Niemcewicza w Dzielnicy Ursynów m. st. Warszawy.
Sverdlina, Sofija. (1994). Griboedov i Nemcevič (Iz tvorčeskoj predistorii „Gorâ ot uma”). V: Sergej Fomičev (red.). Problemy tvorčestva A. S. Griboedova (s. 82–96). Smolensk: TRAST-IAKOM. [Свердлина, София. (1994). Грибоедов и Немцевич (Из творческой предистории «Горя от ума»). В: Сергей Фомичев (ред.). Проблемы творчества А. С. Грибоедова (c. 82–96). Смоленск: ТРАСТ-ИАКОМ].
Sverdlina, Sofija. (1977). Griboedov i sylʹnye poliaki. V: Sergej Fomičev (red.). A. S. Griboedov. Tvorčestvo. Biografiâ. Tradicii (s. 212–234). Leningrad: Nauka. [Свердлина, София (1977) Грибоедов и ссыльные поляки. В: Фомичев, Сергей (ред.). А. С. Грибоедов. Творчество. Биография. Традиции (с. 212–234). Ленинград: Наука].
Šahmatova, Tatiana. (2008). Vodevilʹnoe „povetrie” v russkoj literature XIX veka. Učenye zapiski Kazanskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriâ Gumanitarnye nauki, 150 (6), s. 70–76. [Шахматова, Татьяна. (2008). Водевильное „поветрие” в русской литературе XIX века. Ученые записки Казанского государственного университета. Серия Гуманитарные науки, 150 (6), с. 70 – 76].
Vailʹ, Pёtr; Genis, Aleksandr. (2022). Rodnaâ rečʹ: uroki izâŝnoj slovesnosti. Moskva: Corpus. [Вайль, Пётр; Генис, Александр. (2022). Родная речь: уроки изящной словесности. Москва: Corpus].
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sb.2025.19.81-95
Data publikacji: 2026-01-30 07:45:49
Data złożenia artykułu: 2025-05-22 16:08:20
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Tatiana Shakhmatova
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.